Μια επιχείρηση αναζητά προσωπικό για μήνες, αλλά δυσκολεύεται να βρει τον κατάλληλο άνθρωπο. Την ίδια στιγμή, επαγγελματίες στέλνουν βιογραφικά χωρίς να καταφέρνουν να εξασφαλίσουν μια θέση εργασίας. Πώς γίνεται να υπάρχουν διαθέσιμοι εργαζόμενοι και επιχειρήσεις που δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες τους; Η απάντηση δεν βρίσκεται πάντα στον αριθμό των ανθρώπων που αναζητούν δουλειά, αλλά στη σχέση ανάμεσα στις δεξιότητες που διαθέτουν και σε εκείνες που ζητά η αγορά.
Το φαινόμενο είναι γνωστό ως skills mismatch, δηλαδή αναντιστοιχία δεξιοτήτων. Εμφανίζεται όταν οι γνώσεις, οι ικανότητες ή η εμπειρία των διαθέσιμων εργαζομένων δεν ανταποκρίνονται πλήρως στις απαιτήσεις των θέσεων εργασίας. Αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα που μπορεί να επηρεάσει την παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τελικά την οικονομική ανάπτυξη.
Για πολλά χρόνια, η συζήτηση γύρω από την απασχόληση επικεντρωνόταν κυρίως στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Όσο περισσότερες θέσεις δημιουργούσε μια οικονομία, τόσο μεγαλύτερες θεωρούνταν οι ευκαιρίες για τους πολίτες. Σήμερα, όμως, γίνεται όλο και πιο σημαντικό ένα δεύτερο ερώτημα: υπάρχουν οι κατάλληλες δεξιότητες για να καλυφθούν αυτές οι θέσεις;
Η τεχνολογία αποτελεί έναν από τους παράγοντες που μεταβάλλουν τις ανάγκες των επιχειρήσεων. Εργασίες που παλαιότερα πραγματοποιούνταν χειροκίνητα υποστηρίζονται πλέον από ψηφιακά συστήματα, ενώ νέες ειδικότητες δημιουργούνται γύρω από τα δεδομένα, την αυτοματοποίηση και την κυβερνοασφάλεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι παραδοσιακές θέσεις εξαφανίζονται. Σημαίνει όμως ότι ακόμη και γνώριμα επαγγέλματα μπορεί να απαιτούν διαφορετικό συνδυασμό δεξιοτήτων.
Ένας εργαζόμενος στο λογιστήριο, για παράδειγμα, μπορεί να χρειάζεται πλέον μεγαλύτερη εξοικείωση με ψηφιακές πλατφόρμες και αυτοματοποιημένες διαδικασίες. Αντίστοιχα, ένας επαγγελματίας του marketing δεν αρκεί πάντα να γνωρίζει πώς δημιουργείται μια διαφήμιση. Μπορεί να χρειάζεται να κατανοεί δεδομένα, να αξιολογεί την απόδοση μιας καμπάνιας και να χρησιμοποιεί διαφορετικά τεχνολογικά εργαλεία.
Η πρόκληση δεν περιορίζεται στα ψηφιακά επαγγέλματα. Τεχνικές ειδικότητες, παραγωγικές δραστηριότητες και υπηρεσίες μπορούν επίσης να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση ανθρώπων με συγκεκριμένη κατάρτιση. Σε αρκετές περιπτώσεις, το πρόβλημα αφορά δεξιότητες που αποκτώνται κυρίως μέσα από πρακτική εμπειρία και όχι αποκλειστικά μέσω ακαδημαϊκής εκπαίδευσης.
Εδώ εμφανίζεται μια σημαντική αδυναμία στη σύνδεση εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας. Ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα μπορεί να προσφέρει χρήσιμες θεωρητικές γνώσεις, χωρίς απαραίτητα να προετοιμάζει πλήρως έναν απόφοιτο για τις πραγματικές απαιτήσεις μιας θέσης. Αντίστοιχα, μια επιχείρηση μπορεί να αναζητά εξειδικευμένους εργαζομένους, χωρίς να επενδύει αρκετά στην εκπαίδευση ανθρώπων που διαθέτουν τις βασικές προϋποθέσεις αλλά χρειάζονται περαιτέρω ανάπτυξη.
Ωστόσο, δεν είναι σωστό να αποδίδεται κάθε δυσκολία πρόσληψης στην έλλειψη δεξιοτήτων. Οι αμοιβές, οι συνθήκες εργασίας, η γεωγραφική απόσταση και οι δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης επηρεάζουν επίσης την προσφορά εργασίας. Μια εταιρεία μπορεί να δυσκολεύεται να βρει προσωπικό επειδή οι απαιτήσεις της δεν συμβαδίζουν με όσα προσφέρει.
Αυτή η διάκριση είναι ιδιαίτερα σημαντική. Άλλο είναι να μην υπάρχουν διαθέσιμοι εργαζόμενοι με συγκεκριμένη τεχνογνωσία και άλλο να υπάρχουν, αλλά να μην ενδιαφέρονται για μια θέση με τους συγκεκριμένους όρους. Οι δύο περιπτώσεις απαιτούν διαφορετικές λύσεις και δεν πρέπει να συγχέονται.
Για τις επιχειρήσεις, μια πρακτική προσέγγιση είναι να επανεξετάσουν τον τρόπο με τον οποίο περιγράφουν τις θέσεις εργασίας. Είναι πράγματι απαραίτητες όλες οι προϋποθέσεις που αναφέρονται σε μια αγγελία; Χρειάζεται ο υποψήφιος να γνωρίζει από την πρώτη ημέρα κάθε εργαλείο ή μπορεί να εκπαιδευτεί σε ορισμένα από αυτά;
Όταν οι απαιτήσεις είναι υπερβολικά περιοριστικές, μια εταιρεία μπορεί να αποκλείει ανθρώπους που έχουν τη δυνατότητα να εξελιχθούν στον ρόλο. Η αξιολόγηση των πραγματικών δεξιοτήτων και της ικανότητας μάθησης μπορεί να αποδειχθεί πιο χρήσιμη από την αναζήτηση ενός υποψηφίου που ανταποκρίνεται απόλυτα σε μια μεγάλη λίστα προσόντων.
Παράλληλα, η συνεχής εκπαίδευση αποκτά μεγαλύτερη οικονομική σημασία. Το upskilling, δηλαδή η ανάπτυξη υφιστάμενων δεξιοτήτων, και το reskilling, δηλαδή η απόκτηση νέων δεξιοτήτων για διαφορετικές εργασίες, μπορούν να βοηθήσουν εργαζομένους και επιχειρήσεις να προσαρμόζονται στις αλλαγές.
Ένας οργανισμός που επενδύει στην εκπαίδευση του προσωπικού του μπορεί να καλύψει ορισμένες ανάγκες εσωτερικά, αντί να αναζητά συνεχώς νέους ανθρώπους στην αγορά. Ταυτόχρονα, προσφέρει στους εργαζομένους περισσότερες δυνατότητες εξέλιξης και προσαρμογής σε νέες επαγγελματικές απαιτήσεις.
Σε επίπεδο οικονομίας, η αναντιστοιχία δεξιοτήτων μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερες συνέπειες. Όταν επιχειρήσεις καθυστερούν την ανάπτυξή τους επειδή δεν μπορούν να στελεχώσουν κρίσιμες θέσεις, περιορίζονται οι δυνατότητες αύξησης της παραγωγής. Παράλληλα, άνθρωποι που διαθέτουν γνώσεις και διάθεση για εργασία μπορεί να παραμένουν εκτός κατάλληλης απασχόλησης ή να εργάζονται σε θέσεις που δεν αξιοποιούν πλήρως τις δυνατότητές τους.
Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί επομένως συνεργασία ανάμεσα στην εκπαίδευση, στις επιχειρήσεις και στους δημόσιους φορείς. Τα προγράμματα κατάρτισης χρειάζεται να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες, ενώ οι εργοδότες πρέπει να συμμετέχουν πιο ενεργά στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων που αναζητούν.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι να αλλάξει η αντίληψη ότι η επαγγελματική εκπαίδευση ολοκληρώνεται τη στιγμή που κάποιος αποκτά ένα πτυχίο ή ξεκινά την πρώτη του δουλειά. Σε μια οικονομία που εξελίσσεται, η μάθηση γίνεται συνεχές μέρος της επαγγελματικής ζωής.
Οι κενές θέσεις εργασίας δεν αποτελούν λοιπόν μόνο έναν αριθμό στις αγγελίες. Μπορούν να αποκαλύπτουν βαθύτερες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί μια οικονομία, εκπαιδεύει τους ανθρώπους της και αξιοποιεί το διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι απλώς να υπάρχουν περισσότερες θέσεις εργασίας ή περισσότεροι διαθέσιμοι εργαζόμενοι. Είναι να δημιουργούνται οι συνθήκες ώστε οι κατάλληλοι άνθρωποι να μπορούν να αναπτύσσουν τις κατάλληλες δεξιότητες και να βρίσκουν πραγματικές ευκαιρίες στην αγορά.
